Popular justice

Yaoundé, 3-01-08
Popular justice in Afrika. Ik heb het aan de lijve ondervonden. Maandagmiddag 31 december zit ik nog wat te suffen achter m’n bureau. Japheth is nog niet klaar in het bodemlab, dus ik besluit om nog even een ommetje te maken. Ik heb de bino en een veldgids bij me en ik weet hoe mooi het om het instituut is. Het gebouw staat, omgeven door een hoog hek, op een hoge heuvel waaromheen veel groen met hier en daar een akkertje met cassave. De looppaadjes van vastgelopen aarde meanderen tussen de veldjes, een ideale plek voor het uitzetten van een ren parcours voor de Hash. Voor zaterdag ben ik de ‘hare’ die met papiersnippers een mooie route mag uitzetten, waarna onze Hash House Harriers de speurtocht in een zo kort mogelijke tijd moeten afleggen. Het is wel een aardig tijdverdrijf voor de vrije zaterdagmiddag.
Onderweg kom ik twee aardige kereltjes tegen. We babbelen wat, ik probeer ze te imponeren met wat truckjes met de voetbal, zij imponeren mij met de vaardigheid waarmee ze een pannendeksel met een stokje rollend in beweging te houden. Populair speelgoed van de straat, zoals ik het ook nog wel eens op oud Hollandse volksprentjes gezien heb, als ik me het goed herinner. Enfin, die gastjes worden zoals gebruikelijk razend enthousiast door die vluchtige blik door die verrekijker die ik ze gun. Ze laten me heel graag de beste plekken zien om vogels te spotten. Fleuriel en Chinault zijn enorm leergierig en spreken al zo goed Frans dat ik ze maar met moeite kan volgen. Na een kwartiertje denk ik dat Japheth inmiddels wel klaar is met de grondmonsters en ik besluit weer terug te keren. Na een paar minuten wandelen horen we ineens een schreeuw vanuit het groen. Ik neem een woeste gestalte waar, die zich met forse schreden in onze richting verplaatst. Nou heb ik wel vaker onterecht het gevoel wat bedreigend te worden benaderd, dus vervolg rustig mijn weg. Op het moment dat onze wegen zich kruisen groet ik de man vriendelijk, maar aan z’n ogen zie ik al dat het fout zit. ‘Non, Leblanc, c’est pas un bon soir’ , is zijn antwoord. Ik vraag wat het probleem is, maar daar krijg ik geen antwoord op. Hij verzoekt me met lichte dwang van z’n zwaaiende machete om mijn weg te vervolgen richting het dorp, alwaar ik een hoop ‘uit te leggen zou hebben’. Er wordt naar me geschreeuwd, het is een mengeling van de Beti taal en franse woorden die ik niet begrijp. Het geschreeuw doet veel mensen opkijken, die een verhaal van de woesteling te horen krijgen, waarna ook deze verbaal hun agressie jegens mij beginnen te uiten. Ik voel me ellendig, ik heb nog nooit direct met zoveel directe haatgevoelens tegen mij als blanke te maken gehad. Langzaam wordt me wel de reden duidelijk waarom ik aangehouden ben. Ik maakte me schuldig aan het kidnappen van Fleuriel en Chinault, of althans van een poging daartoe, die door die brave borst achter me, ternauwernood verijdeld is. In m’n beste Frans probeer ik ze uit te leggen dat ik alleen een wandelingetje maakte en alleen geïnteresseerd ben in de vogels. Dit stuit natuurlijk op ongeloof. Nee, in de opgefokte staat waarin deze mensen zich nu bevinden is geen ruimte meer voor een andere waarheid dan de hunne. Een bekend verschijnsel dat ‘popular justice’ schijnt te heten. Ik ben een ontvoerder van hun kroost, dat staat vast. Het verhaal van de Franse NGO Arc de Zoë, die kinderen uit Tsjaad probeerde te ontvoeren heeft hier enorm veel aandacht gekregen in de media. Later verneem ik ook dat een soortgelijk incident zich in Kameroen heeft voorgedaan, met een blonde, blanke Amerikaan in de hoofdrol. Het speelt allemaal in op de onderbuik gevoelens die hier heersen onder de lokale bevolking in de Center Province ten aanzien van de blanke expats. Op een of andere manier lijkt het wel of deze groep blanken de schuld krijgt van alle frustraties die hier heersen ten aanzien van ongelijke verdeling van de rijkdom. Op het moment dat we voor de gate van IITA staan en weiger verder te lopen, vormt zich een ware volksoproer van meer dan honderd man om me heen. Verder lopen zou betekenen dat de groep nog verder zou groeien en ik nog verder blootgesteld zou worden aan valse beschuldigingen. Het feit dat ze op dit moment toch wel moeten geloven dat ik onderzoeker bij IITA ben maakt mijn situatie er niet beter op. Ineens krijg ik nog meer verwijten over me heen die te maken hebben met door hun ervaren oneerlijke behandeling van IITA. Wij zouden hen namelijk niet voldoende gecompenseerd hebben voor het gebruik van hun land en ook zouden we hun mensen opzettelijk geen baan hebben aangeboden. Het lijken allemaal mensen met een in de jaren opgebouwde rancune tegen die blanken die alles hebben wat zij ook willen. Ze voelen zich misdeeld en zelf kunnen ze geen weg vinden uit het door hen zo armoedig ervaren bestaan. Eigenlijk vind ik dat juist deze mensen hier veel beter af zijn vergeleken met de situatie die ik elders in Kameroen aantref, of elders in Afrika.
De stemming wordt steeds grimmiger. Ik word onophoudelijk luidkeels uitgescholden maar nadat er een patrouille van onze D.A.K. guard service is gearriveerd zijn gelukkig de machetes opeens opgeborgen. Desalniettemin lijkt het allemaal nog verder te gaan escaleren aangezien ze ook nog haatgevoelens tegen onze guards schijnen te hebben. Ik maak de fout dat ik zo’n gast een duwtje geef omdat hij me de weg naar de poort verspert. Een oude vrouw loopt naar me toe en ik kan nauwelijks een haal naar mijn gezicht ontwijken. ‘Ne touche pas mon fils….’ is het enige dat ik versta van haar in haat gedrenkte woordenstroom. Japheth is inmiddels ook gearriveerd, maar zijn verzoenende woorden vinden geen gehoor. Ik voel me enorm beroerd en wordt heel treurig als ik naar al die barbaarse gedragingen kijk. Hoe erg is het om onschuldig veroordeeld te worden en betrokken te raken, nee zelfs het mikpunt te zijn, van frustraties van algeheel ongenoegen. Was ik niet naar Afrika gekomen om juist dit ongenoegen, of armoede die de oorzaak hiervan, te verminderen. Nu bedenk ik me dat ikzelf, als verdwaalde blanke, juist de oorzaak ben van die ongenoegen. Mensen wegen hun eigen levensstandaard nu eenmaal altijd door die te vergelijken met dat van anderen. Dat is hier zo en in Holland niet anders. Deze mensen, waarvan hun leefwereld zo snel veranderd is, dat ze het zelf niet meer bij kunnen houden. Ook de lokale bevolking lijkt als je het zo bekijkt, ook verdwaalt in hun eigen leefomgeving waar de snelheid van recente veranderingen niet meer synchroon loopt met het adaptatievermogen. Een splijting in de bevolking met totaal verschillende niveaus van ontwikkeling schept deze enorme contrasten. Het vormt te bron van ontevredenheid die anders wellicht nooit bestaan zou hebben. En het erge is, bedenk ik me, ik werk er zelf aan mee…
Gelukkig de politie arriveert. Mijn jonge vriendjes worden terstond aan een verhoor onderworpen. Het rumoer maakt het echter onmogelijk. Samen met een aantal responsabelen van het dorp, de grootste oproerkraaiers in mijn ogen, vertrekken we naar het bureau. We treffen een Anglophone brigadier aan, dat is in mijn voordeel. Twee bibberende jongetjes doet heel waarheidsgetrouw uit de doeken wat hen ‘overkomen’ is. Van angst laat Fleuriel de voetbal vallen die hij niet nog steeds in z’n kleine knuistjes tegen z’n borst hield gedrukt. Hij aarzelt even, maar raapt de bal toch weer op uit de hoek van de ruime, mooi gestoffeerde kamer. Ik vertel min of meer hetzelfde verhaal nogmaals, maar nu in het engels. De hoofdinspecteur maakt twee telefoontjes naar zijn superieuren. De verklaringen worden verder niet opgenomen. Op een blanco a4tje worden wat namen en telefoon nummers genoteerd. Mijn gegevens worden overgenomen van mijn carte de sejour, waarbij ik volluit de namen van mijn ouders moet spellen. Ze voelen heel ver weg, maar toch ook ineens heel dichtbij. Ik krijg nog wel een soort veroordeling, dat ik echt een fout heb begaan om zomaar in m’n eentje te gaan wandelen. Ik maak excuses en vertel dat ik me niet had gerealiseerd dat de gebeurtenissen in Tsjaad zo’n impact hebben gehad in Kameroen. De commandant voegt nog wel even toe dat het maar goed dat de dorpelingen deze man niet gelyncht hadden, want dan zou Kameroen een probleem met Nederland hebben gehad. Het is een mededeling waaruit ik aflees dat het heel we mogelijk zou zijn geweest dat ik daar in stukken gehakt aan m’n einde zou zijn gekomen. Er worden handen geschud en we kunnen gaan.

Het is een ervaring waardoor ik met een wat bittere smaak in mijn mond aan het nieuwe jaar ben begonnen. Toch wil ik heel graag geloven dat dit een incident was, dat voornamelijk veroorzaakt werd door de angst van deze mensen om hun kinderen kwijt te raken. Met deze gedachte kan ik wel ze wel gedeeltelijk vergeven. Vergiffenis, heb ik eens gelezen, schijnt heel gezond te zijn en lijkt me essentieel voor mezelf wil ik hier vol inzetten voor het doel waarvoor ik gekomen ben. Een ieder een voorspoedig en vergevingsgezind 2008 toegewenst.