Roundtrip Cameroon

Yaoundé, 25-3-2007
De zondagmorgen, op de het kantelpunt van twee seizoenen, laat ik mijn gedachten wegdobberen op de stroom aan herinneringen van de afgelopen periode. Een periode waarbij ik me heb mogen verheugen op veel visite. Cathelijne is een weekendje langsgeweest, Stefan Hauser, mijn Duitse begeleider heeft daarna een maand in m’n huis gelogeerd, gedeeltelijk overlappend met het bezoek van mijn ouders.
De huidige stand van zaken hier. Het gaat nog steeds goed met mij. Veel tijd stop ik in mijn onderzoek, van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat (nouja, om negen uur lig ik vaak alweer te bedde), sta ik op de boerenakkers piketpaaltjes de grond in te drukken. De agrariërs willen hun plantgoed uitpoten, dus we moeten de grond klaargemaakt hebben voor de cassave sticks. De behoorlijke tijdsdruk eist veel van mijn managementkwaliteiten, maar ik word ondersteund door een goed team van toegewijde medewerkers om me heen. Ik probeer ze gemotiveerd te houden door ze steeds meer verantwoordelijkheden te geven. Daarmee hoop ik mezelf ook wat te kunnen ontlasten. Daarnaast trakteer ik regelmatig op bier of een leuk uitje, zoals gister. Naar het stadion waar we voor twee kwartjes de ‘Indomitable Lions’ met 3-1 Liberia zagen inmaken. Voetbal leeft hier in Kameroen. Eindelijk Eto’o weer zien schitteren op eigen bodem, net nu Arie Haan het veld geruimd heeft en weer terug in Nederland is. Jammer Arie, je weet niet wat je mist...
De zondagmorgen, vaak een rustmoment bij uitstek om je even te laven in heerlijke herinneringen. Op basis van deze herinneringen en vluchtige notities blikken we samen terug.

Douala, 01-2-2007
Het is acht uur ’s avonds. Ik zit in op het terras van auberge CIFOR te kluiven aan wat fastfood: geroosterd varkensvlees met fried plantain. Op het rooster liggen ook onder- en bovenkaken, compleet met wroetschijf, te sudderen. Kameroenese lekkerbekjes, grap ik in mezelf. De busreis was een beetje langer dan gedacht. Op de helft van de reis weigerde het uigeleefde vehikel keer op keer dienst. Tijdens de verwoede reanimeer oefeningen was er een keuze voor de passagiers òf om lijdzaam, ingeblikt weg te smelten op je zitplaats òf om buiten opgegeten te worden door een aggressieve populatie knijtjes, ook wel mutmut genoemd. In eerste instantie koos ik voor het laatste, maar tot groot vermaak van mijn medepassagiers zag ik na vijf minuten mijn vergissing in. Lichtelijk getergt begeef ik me weer tussen die zwetende lichamen.
Het motorisch makement leek’m te zitten in de brandstoftoevoer en na een uur manueel pompen, zetten weer in beweging. De motor bleef evenwel hevig tegensputteren, onderwijl een imposant rookgordijn producerend. Alsof deze bejaarde bus, bang voor roekeloos achteropkomend verkeer, als een belaagde inktvis, haar achtervolgers probeert af te schudden door het opwerpen van een visuele barriere.

De secretaresse van het onderzoeksinstituut, Madam Monique, vond het onmogelijk dat ik in deze auberge zou gaan overnachten. Ze wilde het zelfs verbieden door naar Mr. Abubakar, de station manager, te stappen. Ik zie geen probleem en ik weet dat ik Cathelijne ook niet blijmaak met een luxe viersterren accomodatie. Hier op het schildersdoek van de eens witgekalkte muren is door de natuur faschinerend kunstwerk neergepenseeld waar groene tinten van schimmels als olievlekken over uitdijen over beige vochtplekken. Okay, de toiletgelegenheid mag dan wat krap zijn (doucekop hangt boven de bril). De dikke lucht en het geluid dat door de ramen de kamer binnenstroomt voorziet in die ambiance die je verwacht bij een Afrikaanse metropool. Het geluid van Douala, wordt ook wel ‘the armpit’ of Africa genoemd, vanwege het zweterige klimaat. Hier, in het economische hart van Kameroen, woont het echte werkvolk. Rauwe havenarbeiders, marktkooplui en vrachtwagenchauffeurs smeren net als in Rotterdam, na een dag sjouwen hun stoffige keel met pils.
Ook ik dan maar aan het bier. Ik denk nog wat aan de lopende zaken van thuis. Mijn boxen zijn opgeblazen tijdens het laatste feest met de krokodillen jongens. Ik heb na de eerste reparatie toch niet zoveel fidussie meer in de kwaliteiten van mijn manke hi-fi reperateur. Ik twijfel, maar denk erover om het toch nog een kans te geven, aangezien er ook net is ingebroken in zijn woning.

Op het werk gaat het ook zo wel okay. De vergaderingen die ik de afgelopen dagen met de boeren in diverse schooltjes en kerkjes heb georganiseerd deed me soms een beetje denken aan zo’n zelfde vergadering die ik tijdens mijn studie organiseerde in de voetbalkantine van Gerkesklooster. Met deze veeboeren ging het over een strategie voor het behoud van de grutto. Nu gaat het om het prioritizeren van de agenda van cassava-onderzoek. Het verschilt niet zoveel eigenlijk, men begint ook hier, net als de Friese boeren, kalm en terughoudend, maar na een tijdje motiveerd de groep zichzelf. Het gaat over een onderwerp dat hun allemaal aangaat. Het lijkt te werken.

Een uurtje later zit ik achter op de brommer riching het vliegveld. Ik probeer een beetje zelfverzekerd over te komen bij de lokale gendarmerie. Ik heb een document dat als visum voor Cathelijne moet dienen. Deze mannen maken het me niet lastig, lijkt het, tot ik zie dat deze gasten alleen maar van de bewakingsdienst zijn. Bij de grenspolitie geef ik het document af aan een bitse vrouw, die het aanpakt alsof ze een kleuter net op heterdaad op winkeldiefstal betrapt. Het lot van een succesvolle grenspassage ligt nu in handen van de autoriteiten van het op een na meest corrupte land ter wereld. Ik weet door te dringen tot voorbij de lopende band voor de bagage. Een van mijn vrienden van het bewakingspersoneel spiekt even voor me door een voor mij verboden terrein over te steken. ˝Une jeune Hollandaise˝ , zeg ik tegen hem, ˝avec les cheveux blondes˝. ˝Elle est la˝, herhaalt hij enige malen, voor de zekerheid voegt hij er nog aan toe, ˝Elle est un petit peu gras, n’est-ce pas? ˝ Hmm, ik besef me dat dat in Afrika een compliment is, ook al herrinner ik me haar toch niet echt als een gezette dame. Ah, ze zwaait even om de hoek, nee ze ziet er nog precies hetzelfde uit.
Ik mag meteen weer terug in naar het politiebureau, waar ik net optijd ben om te zien hoe een brigadier tegenover Cathelijne mijn document als een volgesnoten zakdoek uit z’n zak haalt. Ik wacht, door tralies gadegeslagen door prostituees die daar tussen de smokkelaars vastgehouden worden, tot ze samen met twee dikke Afrikaanse mannen in pak bij de commissaris op het matje wordt geroepen. Na twee minuten komen die twee gepolijste, ongure types weer naar buiten. Het blonde meisje mag zeker nog even privé een paar minuutjes met deze hoge ambtenaar doorbrengen. Nee, toch wordt ook zij even later naar buiten gedirigeerd. “Ik wilde niet weggaan voordat hij een handtekening had gezet”, vertelt ze later. Soms betaal je een hoge prijs voor brutaal gedrag bij deze kleptocratische autoriteiten. We hebben echter geluk en na een kwartiertje hengelen naar een fooi wordt ons geduld niet verder op de proef gesteld.
“Hey, je hoeft hier niet vaak de wc te soppen”, zegt ze tijdens het tandenpoetsen. “Ja goed he, en je kan douchen en poepen tegelijk”, antwoord ik.

In de vier dagen die daarop volgen verdwalen we in de jungle, op zoek naar een apenreservaat, kamperen we op het proefstation en gaan we zwemmen in de rivier de Nyong. Vissers drijven in hun uitgeholde boomstammen voorbij, tussen hun gevlochten fuiken glurend naar dat prachtige blanke meisje. Tsja...



Een kleine illustratie van belangrijk intern e-mail verkeer binnen het instituut. Zeer serieuze aangelegenheden. Valt eigenlijk niet mee te spotten. Maar we doen het stiekem toch...!
________________________________________
From: C. P. (CIFOR-Cameroon)
Sent: Wednesday, February 07, 2007 1:12 PM
To: A., Y. (IITACA)
Subject: Dead chicken

Dear Mr. A.

We just found a dead chicken in the IITA compound (behind one tree just opposite of the satellite dish on the road).

Given the news about bird-flu, I thought it was worth sending this mail.

Merci,
C
________________________________________

From: A. Y. (station manager) (IITA)
Sent: Wednesday, February 07, 2007 2:38 PM
To: IITACA Everyone (Yaounde)
Subject: FW: Dead chicken

This to inform you that following the information below, we have contacted the veterinary services of MINEPIA which come and remove the dead chicken for investigations.
According to some IITA staff the chicken was killed by a snake since Monday afternoon. This will be confirmed by the veterinary services investigations and lab analysis.

We will keep you informed on the development of the issue.

A.

Dschang, 28-2-07
Nadat mijn ouders drie weken bij mij gelogeerd hebben, zijn inmiddels alweer vijf dagen op vakantie in de IITA auto. Het was een heerlijke tijd om zo vertrouwd je ouders thuis te zien, zwaaiend vanaf het balkon met een bakje thee als je van je werk de poort binnen rijdt. Het was soms een beetje aanpassen met Stefan Hauser het huis te delen, maar dat kon de pret niet drukken. Leuke veldtripjes met die ouwetjes, en in en om het huis konden ze zich naar hartelust vermaken met tuinieren en inrichten.

Nu zijn we neergestreken in een voormalig Duits adelaarsnest in Dschang. Hoewel de Duitsers al tijdens de eerste wereldoorlog zijn verdreven uit al hun Afrikaanse kolonieën, proef je hier nog altijd een Beierse sfeer. De degelijk opgetrokken chalets, de gelachkamer in Duitse stijl, met hoog balkenplafond, houten parketvloer en grote schouw rond een gigantische openhaard met nabij een toog met tapkraan. Die openhaard is overigens niet voor niets, we zitten hier op het highland plateau van centraal Cameroon. Lekker winderig, hier op moment van schrijven, aan de kant van het zwembad, waar Jos en Lineke hun baantjes proberen te trekken in het water zo dik en groen als erwtensoep. Mijn medische conditie laat het niet toe om me ook in die drap te laten glijden. Gisteren ben ik geopereerd aan een abces in mijn rechter bil. De wond was behoorlijk gaan broeien en etteren. De hoofdzuster van het Presbyterian Hospital heeft vanochtend dan ook geen halve maatregelen genomen en de boel opengelegd. Af en toe drukt Lineke er nog een bel pus uit als ze de verbanden vervangt. De druk is er nu af en met pijnstillers kost het nu toch weinig moeite om te genieten van dit magnefieke kuhr-oord.

De vakantietour begon op zaterdagochtend tien uur vertrek richting het noordwesten. De brug over de Sanaga-rivier was de eerste touristische attractie. Ookal dachten de lokale zandhandelaars daar anders over. Rivierzand is een merkwaardig bloeiende business hier. Het wordt eerst vanuit de bodem en de oevers van de rivier opgedolven en in een bootje gekieperd. Deze kleine pramen, met zand gevuld totdat er net geen water over de gangboorden gulpt, worden dan naar het verzamelpunt gepeddeld. Daarna eindeloos overscheppen. Vanuit het bootje op de oever, en daarna in etappes steeds hoger tot waar de vrachtwagen kan parkeren en deze kan worden volgeschept. Dit slopende en eentonige werk moet de mannen hier dermate afgestompt hebben dat ze elke vorm van nieuw sociaal contact verleerd zijn. Het ruwe werkvolk is niet gediend van deze blanke pottekijkers. Eentje komt vervaarlijk met z’n schop op onze groep af als we de camera’s tevoorschijn halen. Een andere heft ineens een grote steen omhoog en maakt aanstalten om deze richting mijn moeder, die stiekem toch wat beeldjes met camera schiet, te gooien. Onze gids, de opziener van het stel, die gemakkelijk wat geld denkt te verdienen, sust de boel uiteindelijk. Af en toe denk ik ook dat ze een beetje toneel spelen, om het belang van onze gids aan te dikken, en daarmee zijn fooi. De sfeer blijft vijandig aanvoelen en we maken ons maar snel met de staart tussen de benen uit de voeten. Naar ik later verneem, gebruiken de meeste mannen ook marihuana om het werk vol te houden. Tsjonge, denk ik dan...
We vervolgen onze weg naar Foumban. Door fraai, heuvelachtig savanne landschap met in de valleien intensief gecultiveerde akkers vol met de dominerende groene schermen van de cassave planten maar daarnaast ook veel tomaten, maïs en allerlei groentegewassen. Dit is het gebied van de Bamiliké, een stam die bekend staat als goede landbouwers en gediciplineerde harde werken. Trekpleister van Foumban is Fon van de Bamoun-stam, die zich een groot paleis in Duitse stijl heeft laten aanmeten. Waar de Roomse missie niet meer dan één vrouw toeliet heeft hij zich tot Sultan laten dopen. De Arabieren vonden 600 vrouwen geen enkel probleem. Maar ook met de Islam had hij bezwaren, dus schreef hij zijn eigen geloofsovertuiging op. In een zelf ontwikkeld schrift welteverstaan. Dit was volgens mij nummer 27 in de rij van opvolging. Inmiddels bewoont nummer dertig het paleis. In het muzeum vergapen we ons aan wapentuig, jachttroffeën en tastbare herinneringen aan veldslagen tegen nadien onderworpen volken. Hierbij schuwde de Fon een tweefronten oorlog niet. Die overmacht op het slagveld werd daarna gesymboliseerd door de tweekoppige slang, die zowel aan kop als staartzijde zijn macht uitoefend. Verder benadrukte hij zijn macht door te drinken uit een kalebas bezet met onderkaken van gesneuvelde vijanden en het dragen van overwinningsgewaden versierd met hun hoofdhaar. Beetje luguber allemaal, maar ik vermoed dat het er in Europa in die tijd niet minder barbaars aan toe ging. Nu gaat het beschaafder en vrediger aan toe. De macht is gedeeltelijk overgedragen aan het centrale bestuur in de hoofdstad en de huidige Sultan heeft nog enkel zes vrouwen.

Van Foumban vervolgens naar Bamenda, de hoofdstad van het Engelstalige noordwestelijke gewest, grenzend aan Nigeria. Emmanuel, een twee getrouwe medewerkers die we voor de gelegenheid een lift naar hun hometown geven, laat ons zijn familiehuis zien. We logeren er drie nachten bij de Presbyterians.

Nu in Dschang, vaar we zo een tochtje gaan lopen. De gemaaide gazons, aangeplante pine-trees en het windje geven het idee van een Europees vakantieoord. Jos besluit ineens toch nog een keer van de ‘hoge’ te gaan, mits ik het even film. Nou vooruit dan maar.

Limbe, 2-3-07
Zo droog en koud Dschang aandeed, zo klam en vochtig is het hier aan de kust. We zijn door plantages met rubberbomen, bananen, papaya en oliepalm naar het zuiden gereden. Hier op de zwarte vulkanische zandstranden rusten we vooral uit. Het water is kristalhelder en heeft een temperatuur van 25 graden, schat ik. De wond op mijn zitvlak heelt snel in het zoute zeewater. We lezen Nederlandse tijdschriften op het strand en drinken biertjes. Heerlijk ontspannen en nagenieten van alle beelden opgedaan tijdens onze reis. Nu en dan even laten dobberen op de golven.
Daarnaast hadden we een soort obsessief doel om Mt. Cameroon te gaan beklimmen. Gelukkig uiteindelijk dat doel bijgesteld tot het beklimmen van small Mt. Cameroon (Mt. Etinde). Die krater was niet zo hoog en in een middagje te doen volgens de gids. Maar, na een prachtige toch vanuit een dorpje aan de voet van de berg, kwam er ver voor de top een moment van omkeren. En dat moment kwam nog later dan gedacht, moet ik achteraf bekennen. Met een paars gezicht staat Lineke voorover gebogen te blazen over haar snelle witte sportgympen. Jos kijkt me door twee beslagen brilleglazen aan en schud zijn hoofd. Hij zou wel door kunnen, maar zijn argument is dat we het vrouwtje natuurlijk niet alleen achter kunnen laten. Ik opper nog dat dat eerder ook eenmaal goed is gegaan, op een andere berg in Afrika, maar de beslissing lijkt genomen. We keren terug via dezelfde smalle jagerspaden, die ons tot hier gebracht hebben. Voor ons horen we het gejank van kettingzagen, achter ons het enthousiast klinkende gebulder van een troep chimpansees, die we volgens mij beter als noodkreten in een almaar slinkend habitat kunnen interpreteren. Het hoogste punt van onze reis eigenlijk toch ook wel een hoogtepunt geworden.
De dagen erna klauteren we alweer over vulkanisch puin gesteente in een oude lavastroom die zo’n tien jaar geleden uit de vulkaan kwam zetten. Ik weet niet of het een met het ander temaken zou kunnen hebben, maar de man die ons foto’s van het evenement laat zien, heeft ook een stapeltje beeldmateriaal van een groep negers die met kapmessen een aangespoelde potvis slachten. Wow, dat moet een behoorlijk feest van een week of twee zijn geweest, zeg ik. Nee, zegt hij glunderend terwijl hij me de bloederige plaatjes in handen drukt, binnen vier dagen was alles verdwenen. Voor zo’n geschenk van de natuur kwamen mensen vanuit de verre omtrek om zich aan dit buitenkansje tegoed te doen. De plek waar de walvis besloot zijn leven te geven als ultiem offer om het de mensen in deze streek wat gemakkelijker te maken. Mooi gebaar. Respect to the whale. Een geschenk dat elders in de wereld minder op waarde wordt geschat.
Ik kan me nog de keer herinneren dat Nederlanders met ziekelijke nieuwschierigheid samendromden om de karkassen van deze gigantische zeezoogdieren te zien wegrotten op het vloedmerk. Als een symbolisch teken van onvrede over deze gang van zaken liet het in ontbinding verkerende lijk nog een ziedende kreet ontsnappen vanuit de gistende organen uit de buikholte. Een fontijn van zuur geworden levertraan.

Links voor aanvullende informatie en dezelfde belevenissen beschreven vanuit ander perspectief:
http://cathelijne-in-benin.blogspot.com/
http://stichting-wakk-en-andere-verhalen.blogspot.com/
photos.yahoo.com/jelleduindam