Een dagje veldwerk

Yaoundé, 3-11-07
Japheth en ik stappen vroeg in de ochtend uit de terreinwagen. In het dorpje Ekoumdouma, zo´n 25 km van de hoofdstad, gaan we deze dag de vegetatieve groei van de cassave planten op onze proefveldjes evalueren. Het is nu een half jaar geleden dat we ze samen met de boerinnen geplant hebben. Over nog een half jaar kunnen we de met zetmeel gevulde wortels oogsten.
De bewolking aan de hemel zag er op onze heenweg hoopvol uit, maar deze is inmiddels geheel opgelost en de zonnestralen prikken op m’n blote armen. Gewapend met schuifmaat, lange liniaal en notitieblok lopen we door de onverharde dorpsstraat waar hier en daar nog rudimentaire korsten asfalt aanwezig zijn. Deze versteende eilandjes worden nu benut om cacaobonen en geschilde cassave brokken te drogen. Het gedroogde cassave product is langer houdbaar en wordt als fufu of couscous verkocht. Geiten en kippen lopen er tussendoor; er wordt van ze verwacht dat ze zelf hun korstje bij elkaar scharrelen. Diervriendelijker vergeleken onze bio-industrie, maar de productiviteit lijkt laag te liggen. De trotse kam van de dominante haan wordt voordurend geplaagd door een groep vleesvliegen, die de ontstoken wonden van z´n hoofdtooi voortdurend open houden. De geiten zien er gezond uit, hoewel ze zich gedeeltelijk lijken te voeden met plastic zakken en de drogende cassave wortels. Ik denk dat het feit dat al onze toegewezen experimentele veldjes zo ver van het dorp liggen, direct verband houdt met al die hongerige landbouwhuisdieren tussen de huizen.
Het eerste gedeelte van het pad van vastgelopen aarde slingert onder beschaduwde cacaoplantages, waarna het landschap meer open wordt en bestaat uit een mozaïek van kleine akkers die zich in verschillende succesie fases. Sommige veldjes zijn net beplant, anderen al bijna rijp voor de oogst, weer andere liggen braak. Aan de vegetatie, zoals de aanwezigheid en de hoogte van verschillende bomen kan je zien hoever regeneratie richting de originele vegetatie is voortgeschreden. Tot een climax fase komt het zelden, aangezien voor die tijd de bodemvruchtbaarheid alweer zodanig is hersteld, dat het weer in productie kan worden genomen.
De zon klimt snel hoog de hemel in en voor we bij ons eerste veldje zijn zweet ik al als een tijger. Ik werp een jaloerse blik op Japheth, die nog nergens last van lijkt te hebben. Hij maakt zich meer zorgen om de slangen die hier in het hoge gras in hinderlaag zouden liggen. Dit is de tijd van de dag dat de reptielen nog niet opgewarmd zijn en daardoor gevaarlijk wanneer ze verstoord worden, verteld hij uit eigen ervaring. We zien best vaak slangen, tijdens ons veldwerk, maar ze slaan eigenlijk altijd direct op de vlucht als ze ons in de gaten krijgen.
Bij het derde veldje aangekomen moet ik even een pauze inlassen. Het is na het middaguur, de zon hangt zinderend boven ons. Zweet gutst langs mijn voorhoofd op de evaluatiepapieren en lost de inkt van onze vers verzamelde gegevens op. Ik prop wat zoete banaantjes naar binnen om mijn dalende bloedsuiker een halt toe te roepen. Japheth heeft wat wilde guave vruchten gevonden, maar de meeste zijn te rijp en daardoor vergeven van de insectenlarven. Het is te warm om de zweetbijtjes die onophoudelijk rond mijn gezicht cirkelen, te verjagen. We groeten een groepje vrouwen dat langzaam voorbij schuifelt met een zware last op hun rug gebonden. In gevlochten manden dragen ze elementaire landbouwgereedschappen: een hak en een kapmes. Ook hebben ze wat knollen verzameld. Cocoyam, volgens mij, met wat groene spinazie-achtige ameranthus bladeren. Ze zijn al vanaf de vroege morgenstond in de velden actief en gaan nu naar huis om te koken en het huishouden te doen. Ik denk even terug aan wat ik de avond ervoor in eerste pagina’s van het bijbeltje had gelezen. Het boekje dat m’n vader me had toegestopt, net voor ik naar Afrika vertrok vertelde over de zondeval.

“Tegen de vrouw zij Hij:
‘Zwaar zal ik je zwangerschap maken,
met pijn breng je kinderen ter wereld.
Verlangen zul je naar je man,
hij zal je heerster zijn’ (Genesis 3 vers 16).

Ja, in dit gekerstende gebied van Afrika lijken ze de bijbel vrij letterlijk interpreteren. Het is allemaal hun eigen schuld, van die vrouwen. Wie zich brand moet op de blaren zitten. En als ik over de door onkruiden overwoekerde velden uitkijk denk ik, ja, deze gronden lijken inderdaad wel vervloekt.

Tegen de man zei Hij:
‘Naar je vrouw heb je geluisterd,
gegeten heb je van de boom
die ik je verboden had.
Daarom zal de grond vervloekt zijn:
zwoegen moet je
om ervan te kunnen eten,
je leven lang,
Dorens en distels zullen op je akker groeien,
wilde planten zul je eten.
Je zult je in het zweet moeten werken
voor je dagelijks brood
tot je terugkeert in de aarde,
Want daaruit ben je genomen;
uit stof ben je gemaakt
en stof zul je weer worden.’ (Genesis 3 vers 17:19)

Laat dat zweten en zwoegen dan ook maar aan die vrouwen over, moeten de mannen hier hebben gedacht. Heel begrijpelijk eigenlijk. M’n pa waarschuwt me nog in z’n voorwoord: ‘ Het is niet allemaal waar wat erin staat, maar wij zijn soms ook ziende blind.’