Appeltaart en wildschotel

Sangmalima, 11-10-06
Dit middelgrote stadje, zo’n 2,5 uur rijden, ten zuid-oosten van de hoofdstad, is onze uitvalsbasis voor deze week. Na weer langdurig beraad hebben we onze intrek genomen in Hotel Trinity, net buiten de bebouwde kom van deze lintvorminge nederzetting langs de afvoer route van de grote logging companies. De wegen schijnen hier zo goed te zijn door de grote belangen van Japanse en Europese houtexporteurs in dit deel van Afrika. Het grote aanbod aan bushmeat dat ons langs langs de weg aangeboden wordt, herinnert me eraan dat we ons nu diep in het ruige bosgebied van de Congo-delta bevinden. Om een inventarisatie te maken van de diversiteit aan zoogdieren en reptielen in dit gebied, lijkt het me niet onverstandig om te beginnen met het noteren van de aangeboden soorten langs de weg. Om een aantal te noemen: slangen, grote leguanen, civet katten, porqcupine’s (stekelvarkens), squirrels, apen en pangolins. Deze laatste zijn een soort gordeldieren, geschubde prehistorisch aandoende zoogdieren, die zich als een voetbal oprollen als er gevaar dreigt. Aangezien de onbetrouwbare overlijdingsdatum van de met vallen en strikken gevangen beesten, als ongewenst wordt ervaren, komt het niet zelden voor dat de ongelukkige hulpeloos bungelend aan een bamboestok langs de weg zijn laatste uren slijt. De slangen wordt dit lot bespaard. Daar wordt niet actief jacht op gemaakt. Die gaan alleen een wisse dood tegemoed, wanneer er een toevallige ontmoeting plaatsvindt. Wild, dat hier (nog) zoveel voorradig lijkt te zijn, wordt hier jammerlijk nog steeds als delicatesse vele malen hoger dan vlees van gedomesticeerde beesten gewaardeerd.
Maargoed, het doel van deze missie was niet conserveren van locale fauna, maar het oogsten van een aantal cassave velden. De velden blijken kleine expirimentele plots te zijn, bij lokale boertjes ver van het boerenerf vandaan. Cassave wordt voornamelijk verbouwd door de vrouwen. Aangezien dit gewas goed gedijdt op uitgeputte grond, wordt het pas als laatste in de vruchtwisselingscyclus geplant. Nadat een stuk bos kaalgeslagen is (zwaar werk en voornamelijk een mannentaak), wordt eerst met kookbananen begonnen. Niet alleen omdat bananen veel nutriënten van de bodem eisen, maar tevens omdat dit gewas culinair geprefereerd worden boven cassave.
Welaan, met de andere vier expeditieleden gaan we van veldje naar veldje om de cassaveplanten te ‘up-rooten’ waarna gewicht van zowel de knollen als bovengrondse biomassa wordt bepaald. Ik verbaas me over hoe diep de meeste veldjes in het snel opschietende woud verborgen liggen. We moeten ons letterlijk met kapmessen een weg naar gecultiveerde landjes banen die er vaak dan ook vaak, niet zo verrassend, erg verwaarloosd bij liggen. Na zo’n survivaltocht zweet ik voordat het werk moet beginnen al als een tijger. Ik bedenk me dat het een nog veel groter karwei voor de vrouwen moet zijn om hun oogst helemaal naar het dorp mee terug te sjouwen. En dan is het nog een eind verder eer je je bederfelijke waar veilig kan stellen de markt in de stad.
Rond een uurtje of drie-vier in de middag houden we het meestal voor gezien en zoeken we een lokaal eettentje. Ik weet dat ik risico’s neem met dat eten langs de straat, maar ik ben nou eenmaal aan die cursus begonnen, dus ik doe dapper mee. De etablisimenten die ze uitzoeken is vaak niet meer dan schuurtje/huiskamer. De uitbaatster heeft wat potten met duistere prutjes op een houtskoolvuurtje pruttelen, waarbij ze al roerend ook de tijd neem om haar pasgeboorene de borst te geven. Een jongetje in de leeftijdscategorie waarvan ik schat dat ze in Nederland nog Nutricia babyvoeding gevoerd worden, kluift handig de laatste vlezige delen van een benige makrelenkop.
We kunnen kiezen tussen beef of porcupine. Aangezien ik die, overigens officieel verboden, stroperij niet wil stimuleren ga ik voor de rundvleesstoofschotel. Met kookbanaan deze keer. Zeer smakelijk, ook al zijn die runderlappen hier taai als schoenzolen, en geen darmklachten achteraf. Ook niet na de geroosterde vis met baton, van de vorige dag. Baton is een gerecht bereidt uit gefermenteerde cassave. Na de oogst worden de knollen geschild waarna het een tijdje in water mag gisten. Vervolgens wordt het gekookt, geprakt en in strengen van verschillende diameter verpakt in groene bladeren.
s’ Avonds zoeken we nog wat vermaak in de stad. Ik kom er al snel achter dat het gebruikelijk voor de mannen is om in elke stad waar we op expeditie zijn, zichzelf van een lokale schone te bedienen. Nu ze merken dat ik toegankelijk en geïnteresseerd ben zijn ze in alle opzichten een stuk opener over deze zaken vergeleken met onze vorige expeditie. Ik zie de meeste vrouwen die zich om ons heen scharen meer als wanhopige prostituees, maar Emmanuel ziet dit toch anders. Hij vat dit begrip iets ruimer op. Het blijkt veel gecompliceerder te zitten. Wanneer je hier een vrouw uitzoekt zal je haar niet direct in cash uit hoeven te betalen. Je gaat een soort relatie aan waarbij de vrouw toch op een of andere manier afhankelijk van je word en je later om een gunst zal vragen die je moeilijk kan afslaan. Met het goede en intens populaire mobiele telefoonnetwerk is het mogelijk om het contact op afstand makkelijk in stand te houden. Voor de eerste flessen bier opengaan, wordt er paradoxaal genoeg door alle mannen via datzelfde medium even contact met de echtgenoot gezocht. Ik vind de relatie tussen mannen en vrouwen in Afrika nog steeds maar moeilijk te vatten. Ik hoor natuurlijk ook alleen maar één kant van het verhaal. Emmanuel ziet een vrouw vooral als een risicovolle investering. Een bruidsschat is hier nog heel normaal en kan naast de ceremoniële waarde ook echt een behoorlijke investering omhelzen. Volgens de mannen is de vrouw wispelturig en kiest ze (al dan niet gestimuleerd door haar familie) voornamelijk voor de veiligheid van een goed inkomen. Als je je baan kwijtraakt zou het ook zomaar kunnen zijn dat je vrouw bij je wegloopt, vertrouwt Emmanuel me toe. De mannen lijken hun veiligheid in ‘the safety of numbers’ te zoeken. Gewoon door te zorgen dat je nog wat achter de hand hebt na een echtscheiding. Van liefde lijkt tot nu toe echter geen sprake.
Opvallend is dat er door de Afrikanen onderling veel in codes gesproken. Jonge vrouwen worden ietwat neerbuigend ‘baby cockroaches’ genoemd, aangezien ze onverwacht voor je kunnen opdoemen of ineens weer verdwenen zijn in hun ‘hide-outs’. De mannelijke gasten in het café zijn de ‘locusts’. Omdat sprinkhanen nou eenmaal de eigenschap hebben om toe te happen op alles wat groen en sappig is, en het verorberen tot er niets meer te halen is. Ik observeer, ik geniet.... ik speel het spelletje een beetje mee. Hoewel ik toch wel zin heb in een stukje wild vlees, doe ik (nog) niet open als er ’s nachts, begeleidt door een verleidelijke stem, op mijn kamerdeur geklopt wordt.

Yaoundé, 16-10-2006
Dit weekend werd het dan toch echt tijd om het nachtleven te gaan verkennen. Na een spetterend optreden van een lokale reggae-zanger in het Centre Culturel de Français (CCF) gaan Flora, Mimi (haar zus) en ik richting de nachtclub. In eerste instantie doet het me veel denken aan mijn ervaringen in Ghana. In de exclusieve discotheek biedt mijn zitplaats aangenaam uitzicht op een dansvloer vol strakgeklede stoeiers, waarvan je niet zeker bent welke er van lichte zeden zijn. Gelukkig lijken de meeste dames niet aan het werk te zijn, en beginnen ook niet meteen opdringerig te plukken en schurken. Misschien komt dat ook omdat de aandacht wat afgeleid wordt door een aantal Franse militairen, die het er behoorlijk van nemen op hun weekendverlof. De mooiste situatie van de avond ontstond toen één van de kadetten bezopen van de dansvloer struikelde en met z’n voorhoofd tegen de kruk van een dikke paffende Afrikaan stuiterde. Deze afstammeling van de voormalig overheerser kon alleen nog geholpen door z’n strijdmakkers uit een soort knielende pose gehesen worden. Ik was volgens mij de enige die de symboliek hiervan inzag, die corpulente sigaar kon jammergenoeg alleen maar een chagrijnig gezicht trekken.

19-10-2006, Yaoundé
Het is donker in de hoofdstad. Naast het scherm van mijn labtop wordt de kamer verder verlicht door wakkerende kaars. Het zorgt voor een bijna griezelig schimmenspel op de muren die behangen zijn met monsterlijke maskers en rituele intrumenten van een boosaardige maraboe. Een ‘powercut’ in het politieke centrum van dit land is niet zo ongebruikelijk als men wellicht in eerste instantie denkt. Het is opvallend stil de eerste avond dat ik alleen ben in Kameroen. Naast wat jankende straathonden, het aangename achtergrond geluid van onophoudelijk communicerende insecten en amfibiën, is het vrijwel stil.
Onder toeziend oog van tientallen houten gezichten met dubieuze gelaatstrekken, heb ik net de maaltijd genuttigd. Door de uit hun kassen puilende ogen is het soms moeilijk vast of de te stellen is of we nu met een dreigende grimas of vriendelijke glimlach te maken hebben. Het is vandaag rijst met een prutje, aangevuld met een homp brood. Ik trakteer mezelf op een ‘Castle Beer’, aangezien de fles immers ook inspiratiebron is voor veel schrijvers. De kwaliteit van het brood, wordt hier overigens door veel mensen beschouwd als het enige goede dat de Fransen hier tijdens de kolonisatie hebben geïntroduceerd. Ik stond versteld van het aanbod in menig boulangerie. Baguettes, croissants, pain au chocolat, etc... het is zelfs in de simpelste schuurtjes verkrijgbaar, natuurlijk gemaakt van geïmporteerde tarwe uit Frankrijk. Het is beter dan het kleffe zoetige Engelse brood dat in Ghana vermarkt werd.
Door de inspanningen van afgelopen drieeneenhalve week heeft mijn lichaam mij de afgelopen twee dagen toch een halt moeten toeroepen. Een paar koortsige nachten, waarvan ik het idee heb dat het niet alleen van de anti-malaria tabletten kwam, hebben me laatste twee dagen aan het huis gekluisterd. Nu realiser ik me ook dat ik daar geestelijk ook aan toe was. Veel indrukken moesten nog verwerkt worden en slingerden in de tussentijd chaotisch, als storende factor, in mijn werkgeheugen. Ik was niet de enige in het huis die het moeilijk had deze dagen. Flora mist ‘haar’ Stefan, en de gedachte dat ze straks met een over-ambitieuze onderzoeker in Kinshasa, ver van familie en vrienden woont, is voor haar geen prettig vooruitzicht. Gelukkig ken ik een goed recept om een treurige stemming te laten verdampen. Hiervoor leent zich volgens mij namelijk geen beter tijdverdrijf dan het bakken van een Hollandse appeltaart. Nu moet ik eerlijk bekennen dat dit voor mij ook een tijdje geleden was; weinig treurige momenten recentelijk gekent misschien; dus met de ingrediënten was het een beetje gokken. Uit de losse pols wat bloem, boter en suiker een eitje (bij deze twijfelde ik), dat moet toch lukken met dat deeg. Het gaat immers vooral om het plezier van het maken en de voorpret die je voelt bij het opsnuiven van de geur uit de oven. Het eindresultaat was eigenlijk niet eens zo slecht, of laat ik mezelf anders uitdrukken, Flora was zeer enthousiast over het eindresultaat. De rust, de appeltaart, het heeft een helende werking, sterkt het lichaam en scherpt de geest. Tot de accu leeg is luister ik nog even naar de muziek van rockers die hun hoogtij dagen beleefden ver voor mijn tijd.