Zelfreflectie na een jaar Kameroen

Yaoundé, 21-10-07
Gegroet lief dagboek en haar lezers. Het is een tijdje geleden sinds ik jullie bericht heb gedaan vanuit de sappige wouden van Kameroen. Welaan, ik verkeer nochtans in uitstekende conditie en geniet nog elke dag van die onuitputtelijke reeks kleine bijzonderheden waaraan ik dagelijks blootgesteld word in deze bijzonder dynamische omgeving. Toch was het maandje Nederland met familie, vrienden en vriendin subliem en heeft me weer doen beseffen hoe mooi ook Nederland nog is. Nu weer in Afrika denk ik terug aan de intenties die ik had voor ik aan dit avontuur als Assistent Deskundige bij het International Institute of Tropical Agriculture begon. We zijn inmiddels een jaar onderweg als ontwikkelingswerker en dan lijkt een reflectie op z’n plaats. Biedt het werk nog voldoende uitdagingen? Ja, voortdurend zie ik mogelijkheden om dingen in landbouwkundig opzicht te verbeteringen. De kans die mij geboden wordt om mijn kennis te verbreden en toe te passen in het verzamelen van wetenschappelijke informatie over de groei, bloei en opbrengsten van lokale gewassen als cassave, pinda’s en plantains is fantastisch. Een vrije baan die goed past bij iemand die van nature nieuwsgierig is, maar daarbij de relevantie van zijn onderzoek niet uit het oog wil verliezen. Maar juist aan dat laatste leek het binnen het onderzoek van IITA-Cameroon de afgelopen 13 jaar te hebben ontbroken. De onderzoeksbudgetten waren eindeloos, de impact op de lokale bevolking hopeloos. Het is misschien de reden waarom er van de 19 onderzoekers van 4 jaar geleden, alleen ondergetekende nog als onderzoeker in Kameroen actief is. Aangezien alle zogenaamde support staff nog berust op de oude aantallen onderzoekers moet er nu maar eens grondig gereorganiseerd worden. Die klus laat men liever aan een junior onderzoeker over. Volgende week mag ik in de sollicitatie commissie plaats nemen en beslissen wie mag blijven en wie weg mag.

Of ik hier uiteindelijk naast mijn nieuwsgierigheid ook mijn idealen kan uitkuren …sja. Ik weet niet of ik hier wel in het goede gebied zit. Ik werk veel samen met de boeren en merk dat de meeste niet zo nieuwsgierig zijn als de onderzoeker. Meermalen kom ik teleurgesteld aan bij een veldje cassave, waar het onkruid tot boven de neus reikt en de cassaveplanten reeds verzopen zijn in het woekerend groen. Ik kan ze het niet al te kwalijk nemen. De noodzaak lijkt er niet echt te zijn. Ik die met alle goede wil de mensen meer geld wil laten verdienen met hun cassave tegenover die lokale bewoners met ongelimiteerde toegang tot vruchtbaar onontgonnen bosgebied. Geen noodzaak tot intensificatie van landgebruik. En met de gestegen cacaoprijs verdienen ze het met de cacaobonen eigenlijk ook wel genoeg en veel gemakkelijker. Sja, als men eenmaal tevreden is met wat men heeft, dan moet de ontwikkelingswerker zich eens achter de oren krabben en aan zijn exit strategie gaan nadenken. Men moet weten dat de echte entrepreneurs van Kameroen niet uit het bosgebied van Zuidelijke deel komen. De ‘Hollanders’ van Kameroen zijn de Bambiliké, een stam uit het veel dichter bevolkte westelijke deel. Deze hebben, naast de Libanezen en de Grieken, de middenstand in de steden in handen en met hun sterke tribale banden werken samen als ware het een grote familie.
Toch lijkt commercialiseren van de landbouw rond de grote steden een noodzaak met het groeiend aantal stedelingen en een aanzuigende werking voor alle jeugd van het platteland. De prijs van traditioneel goedkope voedselproducten op basis van cassave is enorm gestegen met de toegenomen vraag en een lager aanbod vanuit de ontvolkte boeren dorpjes in de urbane periferie. Ik besefte me laatst dat de gemiddelde leeftijd van de boeren waar ik mee samenwerk boven de 50 is. Helaas wordt de migratie naar de stad niet veroorzaakt door een goede banenmarkt, maar door de slechte voorzieningen in de dorpen. Geen stromend water, elektriciteit en voortgezet onderwijs. Laat staan enige vorm van entertainment waar elke puber zo’n behoefte aan heeft. Maar wat moeten al die jongeren doen in de stad. In eerste instantie leven ze natuurlijk een tijdje op de zak van een stamgenoot, die ze ware het familie niet kan weigeren. Maar als deze uiteindelijk geen baantje voor ze kan regelen, moeten ze wel iets anders gaan verzinnen. Maarja, er is hier geen gebrek aan straatventers die allen hetzelfde lijken te verkopen, callboxen, taxi chaffeurs en bolderkar trekkers. Aan deze situatie kan ik niet zoveel veranderen, besef ik, maar ik kan wel helpen de omstandigheden te creëren dat de aanvoer van voedsel op pijl blijft door efficiëntere landbouw in het buitengebied. En daarbij de afhankelijkheid van steeds maar duurder wordende geïmporteerde rijst en graanproducten te verminderen. Een uitdaging, JA, maar je moet wel op de juiste doelgroep richten. Niet iedereen is een geschikte ondernemer en ook niet iedereen is een geschikte boer. Het lijkt erop dat de mensen die nu nog boeren rond de steden, of gefaald hebben in de stad en zijn teruggekeerd, of conservatief doorgegaan zijn in de oude traditie. Beide groepen, min of meer veroordeeld tot het zware, eentonige argrarische bestaan, vormen geen voedingsbodem van ondernemend talent. Daarnaast hebben ze vaak wel kinderen in de stad wonen die enige inkomsten binnenbrengen dus ze produceren voornamelijk voor eigen consumptie. Echte ondernemers zijn schaars, maar ze zijn er wel. Zo is er Amougou Mbatsogo die als hotelier in de stad gewerkt heeft, maar zich nu op de commerciële cassaveteelt stort. Hij ruikt kansen bij de verhoogde vraag en stijgende prijzen, aangewakkerd door de export naar de omringende olierijke landen als Gabon en Equatoriaal Guinnee. Amougou heeft zijn eigen groep opgericht, omdat hij ook donders goed doorheeft dat hij niet in aanmerking komt voor subsidies of projectsamenwerking met een van de talloze rijke NGO’s die hier in de omgeving actief zijn. Tijdens onze vergaderingen merk je direct welke mensen de kar voor de groep trekken en dat zie je uiteindelijk terug in het onderhoud van onze individuele proefvelden. Amougou heeft inmiddels onze verbeterde variëteit op vier velden geplant, allen met de door ons gepromote aarden ruggetjes. Hij heeft namens zijn groep een voorstel geschreven voor een subsidie van de Nederlandse Ambassade voor een cassave verwerkingsmachine voor in het dorp. Hiervan zullen de andere leden van de GIC uiteindelijk ook van profiteren. Het wordt interessant hoe Amougou hier uiteindelijk mee om zal gaan.
Het zijn dus individuen die het verschil maken. En ik zie mijn taak als het ondersteunen van deze personen zichzelf, en daarmee de omringende gemeenschap te ontwikkelen. Dat kan bijvoorbeeld met het doen door ze in contact te brengen met markten en met goed onderbouwde aanbevelingen ‘best agronomic practices’ voor de teelt van cassave. Hoe dicht moet je de planten op elkaar zetten, met een bepaalde grondbewerking. Hoe vaak moet ik wieden en welke verieteiten kan het heb beste gebruiken. Daarvoor moet je wel goede data verzamelen, dus veel in het veld zijn op de proefveldjes. En daar beleef ik altijd bijzondere momenten samen met mijn veldmedewerkers. Daar bericht ik weer een volgende keer over. Dit is overigens ook meteen het eerste stuk dat ik schrijf voor mijn blog op www.afrikanieuws.nl om mijn lezerspubliek van mensen geïnteresseerd in positieve geluiden uit Afrika te vergroten. Daarnaast heb ik ook een video gepubliceerd over een fietstochtje door mijn woonplaats Yaoundé samen met mijn vriendin Cathelijne. Ga naar www.youtube.com en zoek op ´jelleduindam´.