Niets aan de hand in Togoland

Yaoundé, zondag 9-12-07
De droge tijd kondigt zich paradoxaal genoeg aan met indrukwekkende onweersbuien en rijkelijk vloeiend hemelwater. Het is de tijd waarin de boeren binnen hun eigen rotatieschema de velden selecteren waar ze het volgende seizoen hun gewassen gaan telen. Na het plat slaan van de vegetatie, die zich tijdens de braakligperiode heeft ontwikkeld, is dit de tijd waarin de biomassa goed kan indrogen om vervolgens gemakkelijk verbrand te worden. Daarmee wordt de grond bedekt met een vruchtbare laag as en is geschikt voor het prepareren van het zaaibed.
Ook ik heb nu de tijd om mijn velden uit te zoeken voor de experimenten voor het komende seizoen. Ik voel me goed na twee weken met Cathelijne op reis te zijn geweest. Ik vertrok voor mijn reis na afscheid te hebben genomen van mijn goede vriend Yde Jongema, die voor twee weken met zijn zoon Idserd op bezoek was. ‘Om zelf nog eens zelf de lucht in de vochtige wouden van Centraal Afrika op te kunnen snuiven’ zei de entomoloog op sabatical. Nou, dat heeft hij geweten ook. Hectoliters vocht moet hij door zijn voortdurend hevig transpirerend huid verloren hebben. De druppels hingen permanent aan z’n baard. Gelukkig werd het ’s avonds weer aangevuld met even zovele liters bier en daarmee gepaard gaande sterke verhalen. En passent hebben we ook nog even een vluchtige inventarisatie gemaakt van de entomofauna rond mijn proefvelden. Nu afwachten of we nog wat nieuwe soorten kunnen scoren.

Ik nam de bus naar Douala, waar ik een nacht doorbracht in mijn vaste auberge met de schimmelige muren. Het schijnt dat dit gedeelte van de stad bekend staat als ‘de wijk die nooit slaapt’. Ja, daar werd ik ook niet zozeer door verrast, eigenlijk. Heerlijk om die bruisende vibratie te voelen die permanent heerst in de internationale haven van Kameroen, Tsjaad en de Centraal Afrikaanse Republiek. Het simultaan dreunen van de snelle, zich herhalende ritmes van de populaire ‘couper decaler’ uit Ivoorkust doet vermoeden dat de talrijke cafébazen hun onderlinge concurrentiestrijd om klanten met decibellen in hun voordeel trachten te beslechten. Of had ik dat al eens opgemerkt. Er wordt veel getippeld, voor 1000CFA mag je met een meisje een kamertje binnen, wordt me verteld. Dat vind ik eigenlijk niet zo duur, want dat is omgerekend zo’n anderhalve euro en erg onaantrekkelijk zien ze er niet uit. Dat vind ik blijkbaar niet alleen, want er staat een behoorlijke massa havenarbeiders rond de schoonheden te dringen. Bier wordt over de gehele lengte van de straat op terrassen gedronken, varkens, kippen en bananen worden geroosterd onder knipperen feestreclames van defecte neonbuizen. Het lijkt wel of hier al het Westerse consumptiegedrag wordt gekopieerd. En zeg nou zelf, wat is er nou mooier dan deze overvloed aan vermaak en weldaad voor al je zintuigen als je alleen dat donkere bos gewend bent. Ik probeer me voor te stellen hoe het moet zijn voor dat jongetje van 12 dat voor me staat. Hij denkt volgens mij dat hij al groot genoeg is voor een prostitue. Ik verbeeld me hoe hij net zijn saaie dorp is ontvlucht. Waar je het zonder elektriciteit en stromend water moet doen en je vrijheid nog eens wordt gedwarsboomd door je vader die vast zit aan gedateerde tradities. Daarnaast zijn de mooiste meisjes van het dorp je ook allang voorgegaan. Ik begrijp ineens heel goed dat die stad trekt als een magneet, ook al stinkt het er overal en moet je de hele dag met een plaat kolanoten op je kop leuren om een slechte maaltijd bij elkaar te sprokkelen..
Als ik ’s ochtends wakker wordt knalt de bass nog altijd de boxen uit. Ik schuif m’n omeletje naar binnen bij Jaja, een jonge gast die nu er niet gedesillusioneerd uit ziet voor iemand die de hele dag eieren staat te bakken. Misschien toch beter dan zwoegen in de cassave denkt hij wellicht. Hij oogt plezier in z’n werk te hebben, ook al klagen klanten onverminderd over hetgeen ze geserveerd krijgen. Ik neem een brommertje naar het vliegveld. De vlucht verloopt rustig. Wanneer ik in Benin aankom, heb ik altijd een interne drang om de verschillen met Cameroon te duiden. De zanderige wegen vallen direct op natuurlijk, Cotonou is op het strand gebouwd. In dat grove zand probeert men driftig allerlei groentes te kweken. In dat fenomeen hebben de Hollanders een aandeel gehad, schijnt het. Ik snap eigenlijk niet waarom ze daar geen ander stukje grond voor zoeken, iets waar water en voedingsstoffen iets beter worden vastgehouden. Altijd als we langs het strand rijden zie ik negers met enorme gieters in de weer. Ja, irrigatie, daar weten we bij ons in Wageningen alles vanaf. Hier zien we de praktijk. Ja, nog een duidelijk verschil. De regenval is hier veel lager dan in Kameroen. De gordel van tropisch regenwoud die van West Afrika parallel met de evenaar door Nigera en Kameroen de Congo’s in loopt, wordt in Benin ook onderbroken. De Dahomey Gap, schijnt veroorzaakt te worden door een verschuiving in het ‘intertropical front’ maar hoe dat allemaal precies zit zou ik even op Wikipedia op moeten zoeken. Ik ben er nog steeds niet helemaal uit waardoor die kalme sfeer wordt veroorzaakt. Oja, die brommertjes hier. Dat gaat wel als er geen bergen zijn, vermoed ik. Zodra ze tegen de heuvels in Yaoundé moeten klimmen, zullen de meeste het direct af laten weten. Daarom doen we het bij ons met Japanse taxis en Chineese motoren.
Samen met Cathelijne hebben we nog twee ontspannen dagen voor we naar Nigeria vertrekken voor onze jaarlijkse strategic planning week op het hoofdkantoor van IITA. Cathelijne laat me op Dantokpa, de grootste markt van West Afrika, het gedeelte met de fetish kramen zien. Dat is eigenlijk een uitstalling van allerlei dode beesten of resten daarvan. Van alles wat en gezellig door elkaar gehusseld. De apenkoppen liggen naast de gedroogde vleermuisvleugels, geitensikken hangen over hoopjes gedroogde kameleons. Een afgehakte slangenkop is met open bek op een koeienhoorn gespietst. Het is alsof het reptiel je, wanneer je dat koeiengewei aan je oor zou zetten, het geheim van de voodoo zou willen toefluisteren. Het is wekt wel de nieuwsgierigheid, maar toch maakt deze aanblik maakt me wat mistroostig, de lucht maakt me misselijk. Cathelijne vraagt aan de verkoper wat die dooie katten betekenen. Ik denk dat deze man geen djudju-meester is. Wat volgt is een kinderlijke verklaring dat aangezien katten vaak op de pootjes landen wanneer in de lucht gegooid, dit ook wel een gunstig effect zal hebben op de persoon die een vliegreis gaat maken. Even denk ik nog dat het allemaal maar op tourisme draait, van mensen zoals ik die wel 500CFA betalen om even een foto te maken van een stapel in verregaande staat van ontbinding verkerende hondenkoppen. Maar dan staat daar toch ineens een geïnteresseerde klant. Een man in driedelig pak. Hij staat in een zwart, eeltig apenhandje te knijpen. Het lijkt alsof hij het zinloos gestorven primaatje post mortum nog een handdruk geeft, als dank voor bewezen diensten. Uiteindelijk verandert het knuistje om onduidelijke redenen toch niet van eigenaar.
In Nigeria worden we verwelkomt door het door overbevolking verwoeste landschap tussen Lagos en Ibadan. Op de campus is er niets veranderd, maar alleen al door het feit dat ik mijn hotelkamer deze keer mag delen is het verblijf meer dan dragelijk. De rest van de week worden de IITA onderzoekers vermaakt met teambuildingsactiviteiten als cocktail parties, een schilder cursus en het gezamenlijk bespelen van Afrikaanse muziekinstrumenten.
Terug in Benin. Lekker uitslapen en dan ’s ochtends tijdens het koffiedrinken gewoon besluiten om naar Togo te rijden. Togo, ja, waarom ook niet. Een vroegere Duitse kolonie. Togoland, die de koloniale heerser heeft ingeruild voor een minstens zo sympatieke Afrikaanse. Cathelijne kende het land nog van een rondreis zes jaar geleden. Toen was het allemaal nog contrasterend onderontwikkeld vergeleken met Ghana en Benin. Inmiddels heeft de Afrikaanse heerser het stokje doorgegeven aan de volgende generatie. Z’n zoon lijkt het een stuk beter te doen, want Lomé bruist van de activiteiten en buitenlandse investeringen. We rijden door naar de heuvelachtige grens met Ghana, met prachtige stukken natuur en het mij bekende tropisch regenwoud. Ik realiseer me nu pas dat we ons op de buitengrens van de ´Dahomei Gap´ bevonden moeten hebben. De koffie- en cacaobonen zijn net geoogst en er worden overal grote jute zakken op vrachtwagens gegooid. In de kleine stadjes waar we onze tent opzetten hangt dan ook een vriendelijk uitgelaten sfeer. De bewoners behoren tot de Ewe, en aangezien de prijzen voor hun cashcrops tegenwoordig weer wat beter zijn, kunnen ze een er goed bestaan mee op bouwen en nog wat overhouden voor entertainment. Als we de grens weer gepasseerd zijn laat Togo een vreedzame en sympathieke indruk bij me achter. Weer een positief signaal uit Afrika.