IITA Hqt Nigeria

16-11-2006, Ibadan (Nigeria) IITA Head quarters
Het voelt een beetje aan zoals ik me sporthuiscentrum van vroeger herrinner. Een soort luilekkerland met stevige toegangspoort, duidelijk gemarkeerde grenzen, bijna grenzeloze luxe en strak georganiseerde gazons om de betonnen gebouwen. Het lijkt een soort garden of eden, beschermt door grote hekken, waarbij je alleen door het hectische getoeter van verkeer ver op de achtergrond wordt herinnerd aan het feit dat je in op een zomerse middag in de Eemhof bent.
De komende tien dagen wordt de te volgen strategie van mijn onderzoeksinstituut op onderzoeksgebied bepaald. Onze visie om door ons onderzoek honger en armoede te laten verdampen, komt misschien ambitieus over, maar dat hoort een visie per definitie te zijn. Bijzondere aspiraties doen het goed bij de donoren, zeggen ze.
De vlucht van Yaoundé hiernaartoe met het privé-toestel van IITA was een spectaculaire ervaring. De kist van het type, Kingair Beech-craft C90 biedt plaats voor 7 personen inclusief de piloot. Stefan voorspelde een bumby ride, en dat werd het ook. De twee propellors, hoewel aangedreven door machtige turbinemotoren hadden het moeilijk met de zorgvuldig en evenwichtig geladen bagage. Na een tussenstop in Lagos, mocht ik als co-piloot in de cockpit zitten. Met de koptelefoon kon ik meeluisteren naar de communicatie met de verkeerstoren. Dat schiep niet zoveel vertrouwen. David, als piloot al 30 jaar indienst van IITA, zat voortdurend mismoedig te grommen en van nee te schudden achter het controle paneel. Wat ik uit de lichaamstaal van de kleine bolle Engelsman op kon maken was dat de communicatie met de Nigeriaanse verkeersleiding op z’n zachtst gezegt nogal stroef verliep. Vlak na de start werd vliegtuig met gelijke vlieghoogte onze richting op gestuurd. De ervaren vliegenier bleef echter kalm berichten z’n microfoon blaffen, beginnend met de codewoorden als pappa-alfa-bravo-whiskey (waarschijnlijk het identificatienummer van het vliegtuig) terwijl ik’m toch een beetje zat te knijpen. De air-traffic indicator sloeg in de tussentijd voortdurend alarm in lichtsignalen en in een herhalende monotone vrouwenstem ‘air trafic nearby’. Uiteindelijk missen we een ander vliegtuig op 200 m. (volgens de piloot), het was veel dichterbij volgens mij. Daarna verloopt de vlucht soepel op wat turbulentie na. Het is geweldig om af en toe dwars door stapelwolken heen te duiken en het vliegtuig te voelen schudden. Aan de andere kant is het ook heerlijk om er als een buizerd op de termiek omheen te draaien.
Vandaag was een interessante dag. Veel collega’s leren kennen en actief geprobeerd mee te doen met het uitstippelen van een strategie om honger in Afrika uit te roeien. Het lijkt allemaal heel wat, maar ik heb zelf het gevoel dat er veel te weinig bereikt wordt met al die miljoenen aan sponsorgelden. Misschien daarom wel mijn Freudiaanse vergissing om mijn research ‘objections’ te presenteren, in plaats van mijn research ‘ojectives’.
Okay, nu op naar het zwembad...

18-11-2006, Ibadan (Nigeria) IITA Head quarters
Deze vrije zaterdag was een mooie gelegenheid om de campus (1000 ha groot) wat verder te verkennen. Ik voelde een enorme behoefte om na 2 maanden weer eens op de pedalen in het zweet te werken. Dus op een geleende fiets en met de nieuwe nogtans welhaast ongebruikte verrekijker na een uitgebreid Engelse ontbijt op pad. De eerste kilometer ging nog langs vrijstaande bungalows, en daarna over onverhard terrein langs de oude proefvelden. De meeste akkers zijn op enkele demonstratie velden na, inmiddels verlaten. In de tijd dat deze werden aangelegd, was men vanuit koloniaal oogpunt meer geinteresseerd in grootschalige argrarische productie van gewassen interessant voor export, zoals bananen, koffie, cacao en oliepalm. Aangezien met de tijd de onderzoeksstrategie veranderde naar het voorzien in verbeterde technologiën voor kleinschalige boeren die produceren voor locale markten, zijn deze velden uit gebruik genomen. De zogenaamde on-station trials van vroeger vonden plaats onder optimale condities verzorgd door een toegewijde onderzoeker. Deze komen vaak nauwelijks overeen met de situatie op een boerderij waar de boer z’n beperkte cash en arbeidsuren moet verdelen over verschillende velden. De meeste onderzoeksvelden zijn dus inmiddels verhuist naar boeren akkers (on-farm trials), de overwoekerde veldjes met eindeloze markeerpaaltjes, als grafmonumentjes van een vergane koloniale glorie achterlatend.

Zo fietsend door de stoffige heuvelende vlakte, met de wind in m’n gezicht, lijkt het net of ik door een verlaten frans stukje platteland fiets, waarbij de afwezige franse boerenbevolking waarschijnlijk dekking zoekt tegen de trillende hitte in de schaduw onder een boom. Nee, zo verlaten kan je je op geen plek Afrika bezuiden de Sahara voelen, tenzij je er een groot hek met prikkeldraad omheen spant.
Gelukkig, bij het stuwmeertje staat een vriendelijke neger het verbod om te vissen te overtreden. Het probeert met een creperend aasvisje, gehaakt aan een dikke nylon draad, een ‘Niger Perch’ voor het avondeten te vangen. Sympatieke Nigeriaan, alle Afrikaanse vooroordelen ten spijt, ook de mensen van de yuroba stam hier laten tot dusverre een voornamelijk zeer aardige indruk op me achter.
In de middag zoek ik met Jan Wolkers in de hand, verkoeling bij het zwembad. Een voordeel van zwembaden in Afrika is dat je ofwel het zwembad geheel voor jezelf hebt, ofwel je in overweging kunt nemen om een aantal spartelende Afrikanen zwemles te gaan geven. Dit laatste kan een zeer aardige bezigheid zijn, aangezien de rol als badmeester een vrijbrief is voor het vrijwel grenzeloos verkennen van het lichaam van de leerlinge. Gedeeltelijk geïnspireerd door de wolkeriaanse beschrijvingen van de magnifieke schoonheid van het vrouwelijk lichaam, gedeeltelijk gedwongen na een inventarisatie van het onzeker pootjebadende vrouwelijk schoon, houd ik me de rest van de middag bezig met het geven van een spoedcursus schoolslag.

21-11-2006, Ibadan (Nigeria) IITA Head quarters
Een plaat rotsig gesteente geeft langzaam z’n warmte af aan mijn schouderbladen. Ik lig op m’n rug, het is rond half zeven in de avond en laat langzaam de schemer over me heen vallen. De insecten in de stoppels van de verlaten landerijen om me heen voeren een ongelijke strijd met het lawaai van de stad. Het is moeillijk te omschrijven wat voor geluiden Ibadan voortbrengt. Misschien geeft het een beeld als ik een opsomming geef van wat ik eruit weet te destileren. Dominant zijn de muselmannen die met een soort monotone toverspreuken hun volgelingen aanzetten tot gebed. Daarna het verkeer; grommende vrachtwagens met roestige schijfremmen en fel claxonerende taxi chauffeurs de elke dag weer hun leven wagen in het Nigeriaanse wegverkeer. Heel in de verte zingen hoge kinderstemmen, bijna overstemt door lage basgeluiden van een te hard aanstaande radio. De versterker van deze cacaphonie (mooi woord, moeilijke spelling) is een kale rotswand die alle geluidsgolven over het hek de campus op kaatst.
De strategic planning week is nu in volle gang. Het geeft een goed gevoel dat we samen met zo’n honderd andere onderzoekers de koers van ons instituut mogen bepalen. Ik heb ook echt het idee dat er goed naar ons geluisterd wordt en dat we als een team werken aan een betere toekomst van dit continent. Helaas komt goed naarvoren hoe afhankelijk we zijn van onze donoren. Ons wordt herhaaldelijk gevraagt om ons onderzoek buiten het wetenschappelijke perspectief te zetten en ons in gedachte in de donor te verplaatsen. Hoeveel tijd moet er in ontwikkelingswerk worden gestoken, hoeveel tijd in wetenschappelijk onderzoek en in hoeverre overlappen deze activiteiten. Misschien een beetje schrijnend om op te merken dat andere instituten dan ook vaak als concurenten worden neergezet, in plaats van mogelijke partners. Geldenwerving is voor ons als NGO (niet aan overheid gerelateerde organisatie) ook eigenlijk ook een keiharde strijd om het bestaan.
Het is leuk om al deze onderzoekers te leren kennen. Tijdens het diner kan je informeel een beetje achter de drijfveren van je collega’s komen. We hebben allemaal wel dezelfde visie, maar de achtergrond van de Afrikaanse en de Westerse collega’s kunnen ongelooflijk van elkaar verschillen. Zo deelde een van de oudere, gerespecteerde onderzoekers wat van zijn jeugdherrinneringen met me. Hoe hij als kleine jongen met z’n kameraden over de savanna struinde op jacht met pijl en boog en een blaaspijp. Hoe hij vis ging vangen bij de rivier voor z’n moeder of op het land werkte met z’n vader. Een klein verschil in vergelijking met mijn kindertijd, waar de velden met in zware klei gedrukte pootaardappelen misschien op het eerste gezicht iets minder avontuurlijk aandoen (...met alle respect natuurlijk©).

28-11-2006, Ibadan (Nigeria) IITA Head quarters
Het voelt alsof ik na deze twee weken in deze gouden kooi een paar serieuze stappen terug heb gedaan in mijn cursus ‘hoe word ik Afrikaan’. De geluiden uit de stad klinken zo verleidelijk engergetisch in vergelijking tot de droevige stilte van het station. Ik word hier nog zeker anderhalve week vast gehouden, op verdenking van hyaten in mijn kennis van statistiek. Ik volg een cursus ‘hoe om te gaan met de SAS software voor statistische data-analyse’. Hoewel ik nog niet het gevoel heb dat ik veel nieuwe informatie krijg, geeft het mij de gelegenheid het slaaptekort, opgedaan na de parties van vorige week, in te halen.
Het is leuk om met mijn Afrikaanse cursusgenoten van gedachten te wisselen. Een van hen had een aardige samenzweringstherorie over het bestaan van ‘the cure for AIDS’. Deze is er namelijk allang, maar het Westen verdient teveel geld aan deze ziekte, waardoor het exotisch plantextract nogsteeds niet op grote schaal wordt geproduceerd. Ineens komen ook andere cursisten met verhalen over een vage kennis van een vriend die allemaal weer door een andere inheemse plant genezen zijn. ‘There are so many ways to skin a goat’. Interessant, ik zou willen dat ik die medicijnmannen van hun kon geloven.
Tussendoor zoek ik in de bibliotheek literatuur over mijn nieuwe onderzoeksthema, waarbij ik kijk naar de factoren die bepalen wanneer en waar een boer zijn tijd en geld inversteerd in ‘farm operations’. Als we meer over hun individuele mogelijkheden weten is het makkelijker in te schatten welke technologien na introductie ook echt kans van slagen hebben. Het geeft in ieder geval genoeg afleiding om me hier niet teveel te vervelen. Toegegeven, er zijn ook voordelen van zo’n groot privé-terrein. Het is heerlijk om ‘s avonds om het meer te rennen waar nog best veel bushmeat tussen het geboomte huist. Onder de schijnbaar beschermende hekken van IITA kom ik hier nog duikers (kleine hertjes) en soms zelfs flinke apen tegen, maar die zijn zo schuw geworden door de stroperij dat je ze alleen kan zien als je ze tijdens het joggen bij hun avondeten verrast.