fieldwork and workshop

Yaoundé, 3-11-06
Op moment van schrijven zitten we met 33 mannen en drie vrouwen in een verduisterde zaal in het prestigieze ‘Palais de Congres’, op een heuvel hoog boven de stad uittorenend. Het is rond vijf uur in de middag en ik probeer de laatste presentaties van de dag door te komen, zonder dat iemand merkt dat ik niets begrijp van de ingewikkelde voertaal. Toevallig dacht ik net dat het wel aardig zou zijn als het lichtnet op dit moment uit zou vallen. Voilá, mijn wens werd werkelijkheid. Onverstoord lijkt de voorzitter door te willen gaan, hij knijpt zijn ogen tot nauwe spleetjes en drukt zijn neus zowat op z’n papier onderwijl onverstaanbare franseklinkende klanken producerend. Soms, als ik me heel goed concentreer, kan ik er een paar herkenbare woorden uit destileren. Voor alle tussenliggende zinsdelen lijkt mijn trommelvlies van rubber, en stuitert de geluidsgolven weer terug de donkere ruimte in. Het is al veel te laat op de dag om me nog te concentreren op de bureaucratische gewauwel, en bovendien knelt mijn stropdas de bloedsomloop naar mijn hersenen af.
Inmiddels zijn we met een volgende presentatiesessie begonnen. Buiten is het stevig gaan onweren en de beste man moet af en toe even inhouden om de geweldige donderslagen tijd te geven om uit te doven. De wind jaagt door de zaal en laat zorgt voor een sneeuwstorm van papier. De concentratie van de andere deelnemers lijkt nu ook te verslappen. De nerveuze man die nu aan het woord is leest z’n sheets voor vanaf zijn laptop en lijkt nu door het scherm naar het publiek om te draaien, ons iets van een grafiek te willen laten zien. Er was geen budget of niet gedacht aan een projector.
Ik kijk door de open deur naar buiten. De deurpost omlijst een dramatisch wolkendek, dat langzaam voorbij schuift, af en toe doorkruist door fouragerende gierzwaluwen en, op sommige geluksmomenten, een zwarte wouw. Helaas is het uitzicht over de stad inmmiddels volledig aan het oog onttrokken. Volgens mij zijn we het moment waarop de workshop nog een zingevende tijdsbesteding zou kunnen zijn, allang gepasseerd. Door het venster valt een vaal schijnsel op de voornamelijk slaperige gezichten en ook al zijn de ogen inmiddels gewend aan het donker, je moet erg goed je best doen om je pen op de tast terug te vinden op de donkere hardhouten banken.
De workshop is georganiseerd ter promotie van een project ter ontwikkeling van de bananensector in Cameroon. Het originele programma hield een officiele openingsceremonie in die de gehele ochtend in beslag zou nemen. Speciaal voor deze formele plechtigheid had ik me afgelopen weekend in het zweet gewerkt op Mokolo market, voor het aanschaffen van een twedehands maatpak. Nouja, maatpak, mijn maat was niet op voorraad, maar uiteindelijk tot overeenstemming gekomen over de prijs van een aardig kostuum van Italiaanse snit. Hoewel het kruis van de pantalon op mijn knieën hangt, lijkt het volgens mij toch lang niet gek.
Enfin, om acht uur werden we voor de paleispoorten door de iets wat lijkt op een republikeinse garde tegengehouden. Er was toevallig ook een soort ministerraad geplant in hetzelfde gebouw dezelfde ochtend. Het programma wordt verschoven naar twaalf uur ’s middags. Om kwart over twee mogen de directeur generaal van economische ontwikkeling en nog iets van een minister een rede geven. Allebei draaien een standaard praatje af, beide niets met bananen van doen. Een aanfluiting, ook volgens mijn twee collega’s.
Iemand anders heeft inmiddels het woord genomen, maar nu dringen geen van zijn woorden meer door tot hamer, aambeeld en laat staan de stijgbeugel. Ik vergeef het mezelf dat ik wegdroom naar het veldwerk in de bush van nog geen 24 uur geleden.....

Akonolinga, 4-11-06
Met 6 man sterk slaan we met onze machetes een stuk net opgeschoten bos plat voor een nieuw te planten cassave veld. Wat op het eerste gezicht zeer grof en destructief werk lijkt, wordt bij nadere observatie echter uitgevoerd met een artistieke precizie van grote klasse. De effeciente manier waarmee deze mannen met hun instrument omgaan ontdek je pas als je het zelf ondergaat. Machtige houwen tegen woekerend stuikgewas worden afgewisseld met subtiele, gerichte slagen om onkruiden tussen de stronken en stammen van pas gevelde reuzen te elimineren. Het is niet moeilijk in te denken dat het ook als effectief slagwapen om persoonlijke geschillen mee te beslechten kan worden ingezet. Desalniettemin is het kapmes is een onmisbaar instrument voor een boer in Afrika waarmee wordt gepoot, gewied, geoogst en voedsel wordt bereid.
Deze zijn voor de verandering ook twee pygmeeën gerecruteerd als ‘casual labourers’. Hoewel ze de sarcastische opmerkingen over hun ‘echte’ integratie gelaten ondergaan, denk ik iets van opbloeiende trots te kunnen waarnemen. Als een echte Westerse koloniaal bedien ik ze als dank na de uitputtende arbeid van wat zakjes gin. De alcohol lijkt het hernieuwde gevoel van eigenwaarde van de pygmeeën jongens een extra boost te geven en weldra komt het zelfgemaakte snaarinstrument weer tevoorschijn voor wat locale folklore.
De avond dat ik terugkeer in Yaoundé wordt ik uitgenodigd door mevrouw Nootenboom van de Nederlandse Ambassade voor een informele borrel bij haar thuis. Ik bevind me in gezelschap van maar liefts vijf JPO’s en APO’s die vanuit Nederland zijn uitgezonden door het ministerie van Buitenlandse Zaken. Over een van deze ‘ontwikkelingswerkers’ gaat de VPRO een documentaire maken en voor deze gelegenheid was ook de filmcrew uitgenodigd. Door oververmoeidheidsverschijnselen moet ik deze publiciteitsmogelijkheid helaas verstek laten gaan. Ik probeer de veranderingen in mijn leven een beetje in perspectief te plaatsen. Het is erg gemakkelijk om je een behoorlijk grote meneer te voelen als je verantwoordelijkheid draagt over zoveel mensen die voor alles wat ze ondernemen jou toestemming moeten vragen. Mijn handtekening is ineens goud waard. Ik voel me ook wel redelijk stoer als ik met de wagen vol lifters van het onderzoeksstation naar huis rijd. Met de ramen open en The Doors op hoog volume knallend uit de boxen, maar een beetje lachen naar die verbaasde gezichten langs de weg van Mokolo market. Gelukkig helpt Emmanuel, die zelf twee jaar in België studeerde, me eraan te herinneren dat ik nog geen drie maanden geleden in een heel andere positie verkeerde. “In that time you only owned a bicycle and after the job as garbage collector you mounted your two-wheeled vehicle and see if there were any scraps left at Aldi”. Achja, ook dat was geen slechte tijd...